3-4 yaşlı uşaqların təhsili niyə vacibdir?

Uşaqların həyatının ilk illərində yaşadıqları təcrübələr onların beyin inkişafına ömür boyu təsir edir. Genlər geniş konturları və xüsusi yol xəritələrini cızsa da, təcrübələr dil, motor bacarıqları, görmə və yaddaş kimi duyğularımızın əsasını təşkil edən sinir əlaqələri yaradır. Beynin bir hissəsində meydana gələn əlavə stimullaşdırma digər nahiyələrlə qarşılıqlı əlaqədə olur və beləliklə də əlaqələr güclənir. Bir sahənin ümumiyyətlə inkişaf etməməsi bu əlaqələri azaldır və beynin ümumi inkişafını ləngidə bilər. Bunu bir misalla izah edək. Yüksək və orta gəlirli iki növ ailədən olan uşaqların saatda orta hesabla 600, varlı ailələrin uşaqlarının isə təxminən 2000 sözə məruz qaldığı bir təcrübə aparılır. 3 yaşına çatdıqda isə bu uşaqların söz ehtiyatları arasındakı fərqin 3 milyon olduğu müşahidə edilir. Bundan əlavə, uşaqlara fərqli münasibət tətbiq olunur; İmtiyazlı ailələrin uşaqları əsasən müsbət rəy alırlar. Hər 6 müsbət tərif sözü üçün 1 mənfi və ruhdan salan söz istifadə olunur. Bu arada, digər ailələrin uşaqları müsbət və mənfi sözlərə əks nisbətdə məruz qalırlar.

Uşaqların təcrübələrinin onların inkişafına təsir nümunələri bununla məhdudlaşmır.

Bir qrup uşaq bağçada iki ilini ən yaxşı müəllimlərin yanında keçirib, sevgi, hörmət və diqqətlə tərbiyə olunursa, digər qrup adi təhsil alır. 5 yaşına qədər sözügedən qrupun 67%-nin IQ-su 90-dan yuxarı idi, digər qrupda isə bu nisbət 28%-dir. 14 yaşına qədər əsas sinif nailiyyətlərində fərqlər görünməyə davam etdi.

27 yaşına qədər onların daha yaxşı maliyyə perspektivləri var idi. 40 yaşında onlar digər qrupdan daha çox pula sahib idilər və cinayət nisbətləri aşağı idi. Bu iki qrupdan olan görkəmli qrup nəinki müxtəlif intellektual təlimlər aldı, həm də onların sosial bacarıqları təkmilləşdirildi və həvəsləndirildi. Bu baxımdan onların xarakterləri də güclənib. (David Weikart, 1963)

Araşdırmalarla təsdiqləndiyi kimi, təhsilin keyfiyyəti, müəllimlərin bacarıqları və uşağın yaşadığı təhsil mühiti onun bütün həyatı üçün çox vacibdir.

Bəs 3-4 yaşlı uşaqların təhsili necə olmalıdır?

Dil inkişafına dəstək olmalıdır. Onlara özünü ifadə etmək, nağıl danışmaq, sual-cavab münasibətləri qurmaq baxımından dəstək verilməlidir.
Sual vermək uşağın beyin inkişafı üçün çox məhsuldar bir hərəkətdir. Daha çox sual verməyə həvəsləndirilməlidir. Hərəkət bacarıqları dəstəklənməlidir.
İncə motor bacarıqlarını inkişaf etdirmək üçün iş aparılmalıdır. Uşağınız böyüdükcə, çevikləşdikcə və bu mövzuda fəaliyyətlərlə dəstəkləndikcə bacarıqları inkişaf edir. Emosional və sosial cəhətdən dəstəklənməli və başa düşülməlidir. Bu nöqtədə uşağın xüsusi emosional ehtiyaclarını başa düşmək və müzakirə etmək uşağın inkişafı üçün çox vacibdir. Onun sosial bacarıqlarını gücləndirəcək əlaqələri olmalıdır.

Uşaqla danışmaq və onu diqqətlə dinləmək lazımdır.

Əgər onların xüsusi istedadları varsa, onları diqqətdən kənarda qoymaq olmaz.
Təhlükəsizlik həmişə nəzərə alınmalıdır. Uşağınız fiziki olaraq inkişaf etdikcə və müstəqil olduqda, təhlükəsizlik riskləri artır. Bu baxımdan məktəb və sinif otağının təhlükəsizliyi uşağın yaşına uyğun olmalıdır.
Əhəmiyyətli emosional dəyişikliklər müşahidə olunduqda, valideynə məlumat verilməli, zəruri hallarda mütəxəssisə müraciət edilməlidir.