Valideynlərin ən çox qarşılaşdığı problem uşağın valideynlərinə itaət etməməsidir. Valideynlərin dediklərinin müsbət və mənfi tərəflərini düşünmədən hər dəfə itaətsizlik vəziyyəti varsa, itaət pozğunluğunu qeyd etmək olar.
Bəzi uşaqlarda, xüsusən də məktəbəqədər yaşda qarşıdurma davranışı tez-tez müşahidə olunur. Bu uşaqlar dərhal etiraz etməyə və düşünmədən “yox” deməyə meyllidirlər. 1 yaşından başlayaraq uşaqlar öz istəkləri ilə hərəkət etməyə meyllidirlər. Valideynlər tərəfindən qoyulan məhdudiyyətlər, həyat tərzi və münasibətlər də uşağın sosial həyatın sərhədlərini öyrənməsinə kömək edir. Üç yaşına yaxın uşaqlar öz azadlıqlarını dərk etməyə və avtoritar münasibətlərə qarşı çıxmağa başlayırlar. Uşağın inadkarlığı və öz istəklərinə tabe olması qarşısında valideynlərin səbirli, ardıcıl və sərhəd şüurlu davranışları sayəsində uşağın bu davranışları aradan qalxır.
Müxalif müqavimət pozğunluğu olan uşaqlar evdə və dostları ilə münasibətlər qurmaqda və saxlamaqda problemlər yaşayırlar. Onlar həmişə qaydaları özləri qoymaq istəyirlər və özlərindən başqa heç bir səlahiyyəti qəbul etmirlər. İstədikləri kimi olmadıqda oyunu tərk edirlər və ya oyunu pozmağa çalışırlar. Bu vəziyyət uşağın qrupda istənilməməsinə və qrup oyunlarına dəvət edilməməsinə səbəb olur. Uşaqla danışanda o, özünü haqlı görür və özünü dəyişməyə çalışmaz.
Ev şəraitində, xüsusən də ana ilə birlikdə geyinmə, yemək, təmizlik və s. məsələlərdə münaqişələr yaranır. Valideyn-övlad münasibətləri pozula bilər. Ana və atanın zülmkar, avtoritar münasibəti uşağın qəzəbini və reaksiyasını daha da artırır.
Əgər uşaq məktəbdə və evdə daim hakimiyyətə və qaydalara zidd davranışlar nümayiş etdirirsə, itaətsizlik davranışı aqressiv və dağıdıcı davranışlarla müşayiət olunursa, uşaq bədbəxtliyini və intihar etmək istəyini ifadə edirsə, mütəxəssisdən kömək istəmək lazımdır.
İtaətsizliyin Özəllikləri
Aşağıdakı əlamətlərdən ən az dördü varsa və əgər altı ay davam edirsə, itaətsiz davranış nümunəsi kimi müəyyən edilir:
- Tez-tez əsəbiləşir (qıcıqlanır);
- Böyükləri ilə tez-tez mübahisə edir;
- Çox vaxt böyüklərin istəklərinə və qaydalarına tabe olmur və ya onlara əməl etməkdən imtina edir;
- Çox vaxt qəsdən başqalarını qıcıqlandıran şeylər edir;
- Çox vaxt öz pis davranışlarında başqalarını günahlandırır;
- Tez-tez hirsli, qəzəbli və küskündür;
- Çox vaxt qisasçı və intiqam almağa çalışır.
İtaət pozğunluğunun əsas səbəbləri:
- Yorğunluq, bədbəxtlik, məyusluq;
- Güclü görünməyə çalışmaq;
- Daha böyük güc və bacarıq arzusu.
Tez hirslənmək və üsyankar olmaq da uşağın narahat olduğunu göstərir. Bəzi məsələlərdə narahatlıq və daxili münaqişə yaşayan uşaqlar çox vaxt valideynlərinə qarşı çıxırlar. Narahatlığın səbəbləri arasında:
- Qardaş Qısqanclığı
- Ananın və ya atanın laqeydliyi
- MMəktəb problemləri
- Valideynlərin tənqidi münasibəti
- Uşaqlıq depressiyası
- Ailə münaqişəsi
Valideynlər üçün tövsiyə
- Uşağın müsbət davranışı gücləndirilməli və mükafatlandırılmalıdır.
- Uşağı mənfi davranışına görə tənqid etməkdən və hər bir davranışın səbəbini araşdırmaqdan çəkinmək lazımdır.
- Uşağın fərdiliyinə hörmət edilməlidir. Uşağa ailə və dost mühitində özünü vacib və dəyərli hiss etdirməlidir.
- Valideynlərin uşağın müxalif davranışına səbəb olduğunu düşündükləri rəftar və davranışlardan çəkinmələri vacibdir.
- Qaydalar ana, ata və uşaq tərəfindən birlikdə müəyyən edilməlidir. Sərhədlər çevik olmalıdır və uşaq bu sərhədlər daxilində çevik hərəkət edə bilməlidir.
