Narsist şəxsiyyət pozuntusu
Narsist sözünün mənşəyi yunan mifologiyasına gedib çıxır. Mifologiyada bu hekayə qısaca belə izah edilir... '‘Narcissus' özünə o qədər heyran olur ki, bir gün gölməçədəki əksinə baxarkən özünə olan heyranlığından əriyir. Nərgiz yoxa çıxan yerdə latınca adı nərgiz olan nərgiz çiçəyi peyda olur.
Narsist nə deməkdir?
Narsisizm sahəsindəki araşdırmaları ilə seçilən amerikalı psixoloq W.Keith Campbell, narsisizmi şişirdilmiş imic olaraq təyin edir.
Narsisistik şəxsiyyət pozğunluğunda insan özünü xarici aləmdə az qala hər sahədə bacarıqlı və güclü olaraq təyin edir və uyğun rəftarlar sərgiləyərkən arxa planda özünə verdiyi real dəyər olduqca kövrək olur və özünü zəif hiss edir.
İnsan davamlı olaraq təkəbbürlü davranışlar sərgiləyərkən, ətrafındakılardan həmişə tərif gözləyir. Buna baxmayaraq, başqalarının hissləri ilə maraqlanmır və empatiya qura bilmir. Digər insanlara manipulyasiya edilməli obyekt kimi baxır.
Layiq olduqlarını düşündükləri diqqəti görməyən narsisist insanlar özlərini bədbəxt və məyus hiss edərək cəmiyyətdən uzaqlaşmağa başlayırlar. Bununla paralel olaraq, eqoist olduqları üçün ətrafdakılar tərəfindən sevilmədikləri üçün yaşadıqları cəmiyyət də onları kənarda qoyur.
Narsist şəxsiyyət pozuntusu nə deməkdir?
Narsisistik şəxsiyyət pozğunluğu bir insanın bir çox sahədə hər kəsdən üstün olduğunu düşündüyü və ən çox özünə heyran olduğu bir psixoloji xəstəlikdir. Bir çox adi insanlarda narsisistik xüsusiyyətlər ola bilər, lakin narsisistik şəxsiyyət pozğunluğu bundan çox daha inkişaf etmişdir. Adi insanlarda narsisistik xüsusiyyətlər zaman zaman ortaya çıxsa da, narsisistik şəxsiyyət pozğunluğunda bu vəziyyət həyatın bütün sahələrinə yayılmışdır. Bu insanların narsistik xüsusiyyətləri həyatlarının hər mərhələsində, dostluqlarında, əks cinslə münasibətlərində və gündəlik həyatında nəzərə çarpır.
Narsisistik şəxsiyyət pozğunluğu problemi kişilərdə qadınlara nisbətən daha çox rast gəlinir. Bütün halların 75 faizi kişilərdir. Klinik olaraq qəbul edilən 10 şəxsiyyət pozğunluğundan biri olan narsisistik şəxsiyyət pozğunluğu əhalinin 5%-də görülür.
Narsisistik şəxsiyyət pozğunluğunun əlamətləri hansılardır?
Digər şəxsiyyət pozğunluqlarında olduğu kimi, narsisistik şəxsiyyət pozğunluğunun simptomları tez-tez yeniyetməliyin sonlarında və erkən yetkinlik dövründə görünür. Bu insanlarda görülən əlamətlər xəstənin yaşadığı problemin şiddətinə görə dəyişir. Narsissizmin əsas əlamətləri aşağıdakı kimi sadalanır:
- Başqalarından üstün olduğunuzu düşünmək və bu şəkildə davranmaq,
- Özünü çox vacib hesab etmək, təkəbbür göstərmək,
- Başqalarına qarşı empatiya göstərə bilməmək,
- İstədiyi hər şeyə sahib olmaq hüququna malik olduğuna inanmaq,
- Uğursuzluqlarını göstərmək deyil, uğurlarını vurğulamaq,
- Heyran olmaq və diqqət gözləmək,
- Kiçik nailiyyətlərə görə belə təriflənmək arzusu,
- Üst təbəqəyə və statusa həddindən artıq əhəmiyyət vermək,
- Vəziyyəti aşağı olduğunu düşündüyü insanlara üstünlüyünü göstərmək,
- Başqalarının həmişə onu qısqandığını düşünərək,
- Güclü, gözəl, uğurlu və ağıllı olmağı xəyal etmək,
- Əldə etmək demək olar ki, mümkün olmayan məqsədlər qoymaq,
- Tənqidə dözümsüz olmaq,
- Stresə qarşı həssaslıq,
- Qarşısına qoyduğu məqsədlərə çatmaq üçün ətrafındakı insanlardan istifadə etmək,
- Məqsədlərinə çatan insanlara qarşı güclü qısqanclıq, başqalarının onlara daim paxıllıq etdiyinə inanmaq,
- Həyatda hər şeyin ən yaxşısına çatmağa çalışmaq... Ən bahalı evlərə, ən bahalı avtomobillərə sahib olmaq, ən gözəl və yaraşıqlı insanla birlikdə olmaq arzusu.
